Teyit: Hantavirüsün Avrupa’da hızla yayıldığını gösteren harita doğru mu?

İnternette paylaşılan bir harita, hantavirüsün Andes varyantının Avrupa ve Kuzey Amerika’da hızla yayıldığı yönündeki yanlış iddiaları desteklemek amacıyla dolaşıma sokuldu.

Görseller, HantavirusMap.com sitesindeki bir haritanın ekran görüntülerinden oluşuyor ve bunlar, MV Hondius adlı kruvaziyer gemisindeki hantavirüs salgınının ardından X ve TikTok’ta dolaşıma girdi.

Sosyal medya kullanıcıları, haritadaki kırmızı ve turuncu işaretlerin dünya genelindeki doğrulanmış hantavirüs vakalarını — özellikle de Avrupa ve Kuzey Amerika’dakileri — gösterdiğini öne sürüyor.

Ancak bu yorum yanıltıcı.

Söz konusu internet sitesinden alınan ekran görüntüleri, yeni hantavirüs vakalarını değil, dünyanın farklı bölgelerinde yayınlanan haberleri ve topluluk uyarılarını derliyor.

Örneğin haritada İspanya’nın üzerine gelindiğinde, “18” sayısıyla birlikte kırmızı bir uyarı işareti görülüyor. Bu durum bazı kullanıcılar tarafından ülkede 18 hantavirüs vakası bulunduğu şeklinde yorumlandı.

Oysa gerçekte, MV Hondius gemisindeki salgınla bağlantılı olarak İspanya’da şu ana kadar yalnızca iki doğrulanmış hantavirüs vakası tespit edildi.

İspanya Sağlık Bakanlığı’na göre ikinci vaka, ilk salgın kümesinde yer alan biriyle yakın temasta bulunduğu için önleyici karantinaya alınan bir kişiyi kapsıyor. Bakanlık ayrıca genel nüfus açısından “risk durumunun” değişmediğini vurguladı.

İnternet sitesinin kendisi, haritanın “haber sinyallerini, doğrulanmış vakaları değil” gösterdiğini belirten bir uyarı içeriyor ve ardından doğrulanmış vaka sayısına ilişkin Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ-WHO) güncellemesini sunuyor.

Sitenin yaratıcısı Bas Witkop, Euronews’ün doğrulama ekibi The Cube’a, aracı doğrulanmış enfeksiyonları izlemek için değil, kamuya açık raporları ve resmi güncellemeleri bir araya getirmek amacıyla geliştirdiğini söyledi.

İnsanların haritanın ekran görüntülerini alıp bunlara, haritanın doğrulanmış enfeksiyonları gösterdiğini iddia eden seslendirmeler eklediğini, bunun da durumu gerçekte olduğundan daha kaygı verici gösterdiğini anlattı.

Witkop, haritanın çevrim içi ortamda yanlış yorumlandığını gördükten sonra daha açık uyarılar ve daha sıkı sınıflandırma kuralları ekledi.

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), 26 Mayıs tarihli güncellemesinde, 11’i doğrulanmış, ikisi olası olmak üzere toplam 13 vaka bildirildiğini açıkladı.

Sağlık yetkilileri, Andes hantavirüsünün uzun bir kuluçka dönemine sahip olması nedeniyle ilave vakaların tespit edilmesinin beklendiğini belirtti.

Kurum ayrıca, daha geniş AB/AEA nüfusu için riskin “hala çok düşük” olduğunu vurguladı.

Çoğu hantavirüs, enfekte kemirgenler ile insanlar arasındaki temas yoluyla yayılıyor. Virüsün Andes varyantı ise insandan insana da bulaşabiliyor ancak sağlık kurumları bunun için semptom gösteren kişiyle yakın ve uzun süreli temas gerektiğini vurguluyor.

MV Hondius’taki hantavirüs salgını, çevrim içi sağlık dezenformasyonunda bir dalgayı tetikledi.

DSÖ, daha önce sağlık krizleri sırasında yanlış bilginin hızla yayılabileceği konusunda uyarmış ve bunu, insanların gerçek sağlık riskleri hakkında güvenilir rehberliğe ulaşmasını zorlaştıran bilgi bolluğu anlamına gelen bir “infodemi” olarak tanımlamıştı.

Araştırmacılar, salgının, pek çok COVID-19 pandemisi sırasında yayılanla aynı çevrim içi yanlış bilgi kalıbını yeniden canlandırdığını söylüyor.